Zoeken

Herziening pensioenstelsel: er is een stille revolutie gaande

11-05-2017

Algemene Pensioenfondsen zoals Stap zijn al goed ingericht om een stelselwijziging het hoofd te kunnen bieden. Want: de toekomstvastheid van het huidige pensioenstelsel staat onder druk. Oorzaken zijn de lage rente, volatiliteit van de financiële markten, stijgende levensverwachting en de veranderende arbeidsmarkt. Daarbij past het huidige stelsel dat is gericht op continuïteit binnen één bedrijf of bedrijfstak en gebaseerd op de doorsneesystematiek niet meer.

De SER werkt aan een advies voor de partijen die betrokken zijn bij de kabinetsformatie. Dit advies is gebaseerd op de SER verkenning uit mei 2016 waarin een aantal  varianten is uitgewerkt. Drie van deze varianten zijn gebaseerd op een persoonlijk pensioenvermogen al dan niet met collectieve risicodeling. Een vierde variant lijkt op de bestaande uitkeringsovereenkomst, maar dan zonder garantie. Onlangs verschenen de eerste contouren van het SER-advies over de toekomst van het pensioenstelsel in de pers. In hoofdlijnen komt dit advies erop neer dat iedereen in de opbouwfase pensioen gaat opbouwen in een persoonlijk pensioenvermogen met lifecycle beleggingen. Met het pensioenvermogen wat daarmee wordt opgebouwd, kun je vanaf een aantal jaren voorafgaand aan je pensioendatum een pensioenuitkering inkopen in een collectief solidair fonds. Tegelijkertijd staat in het advies dat de doorsneepremie die met name bedrijfstakpensioenfondsen hanteren, wordt afgeschaft en dat wordt overgestapt op een flate rate premie-inleg als percentage van het salaris.  Ik ben van mening dat dit een stap in de goede richting is. In de wereld van de doorgaans wat behoudendere bedrijfstakpensioenfondsen is de stap naar een persoonlijk pensioenvermogen in de opbouwfase met afschaffing van doorsneepremie en overgang op een flat rate premie echt revolutionair. Dit biedt ook prima aanknopingspunten om verdere individualisering en keuzevrijheid in het pensioenstelsel vorm te geven. Bovendien blijft naast de door de SER voorgestelde regeling ook het bestaande DC-systeem gehandhaafd zoals die nu door verzekeraars en Premiepensioeninstellingen (PPI’s) wordt aangeboden, zij het dat ook hier dan wordt overgestapt op een flate rate premie-inleg. Naar zeggen hebben de partijen die onderhandelen over de kabinetsformatie laten weten waarde te hechten aan het SER-advies over de toekomst van het pensioenstelsel. Zeker is wel dat het kabinet de discrepantie tussen het huidige stelsel en de realiteit onderkent. 

Van doorsnee naar flat rate
Het feitelijke knelpunt voor het vernieuwen van het stelsel zit in de doorsneepremiesystematiek. Dit in combinatie met een zogeheten gedempte kostendekkende premie die veel pensioenfondsen hanteren. De belangrijkste blokkade in de vernieuwing zijn in mijn opinie de transitiekosten die ontstaan als we overgaan naar een flat rate premie met een defensieve opbouw: òf je benadeelt een groep mensen, òf je moet extra kosten betalen om de nadelen voor die groep op te heffen. Afhankelijk van het systeem waar je nu in zit zijn er wel compenserende effecten, maar er komen hoe dan ook herverdelingskwesties op ons af. Die treffen iedereen, ook deelnemers in regelingen waar de doorsneeproblematiek niet speelt.

Voorbereid op een toekomstvast stelsel
De discussie over de toekomst van het pensioenstelsel neemt al jaren tijd in beslag. Ondertussen is er een stille revolutie gaande: met de komst van APF’en en PPI’s is er voor werkgevers en werknemers met een vrije keuze al een beweging naar toekomstvaste pensioenregelingen gaande. Regelingen op basis van een persoonlijk of in ieder geval identificeerbaar pensioenvermogen met meer keuzemogelijkheden, die meebewegen met renteontwikkelingen en levensverwachting en die passen bij een flexibele (discontinue) arbeidsmarkt. Zonder de waarden van collectiviteit en solidariteit uit het oog te verliezen. Bovendien kunnen meerdere werkgevers en hun werknemers in één solidaire kring pensioen opbouwen – zonder dat je daartoe verplicht wordt – met een kostendekkende en leeftijdsafhankelijke premie. Zoals het er nu naar uitziet kunnen APF’en en PPI’s tenslotte ook een oplossing bieden voor de overgang op een flate rate premieinleg met degressieve opbouw. Wat mij betreft is Stap daarmee prima voorbereid op een nieuw toekomstvast stelsel!